Квантен фотонски процесор за првпат беше активиран во ниска орбита околу Земјата, со што истражувачите направија важен чекор кон обработка на сателитски податоци директно во вселената.
Уредот, развиен од тим предводен од физичарот Филип Валтер од Универзитетот во Виена, користи поединечни честички светлина – фотони – за извршување сложени операции. Наместо необработените податоци целосно да се испраќаат до Земјата, ваквата технологија би можела да овозможи нивна претходна анализа во орбитата и да го намали оптоварувањето на комуникациските врски.
Процесорот се состоел од извор на парови фотони, интегриран стаклен чип со шест оптички канали, детектори за поединечни фотони и контролна електроника. Беше лансиран со ракета Falcon 9 на 23 јуни 2025 година и работеше во ниска орбита во текот на првите осум месеци од мисијата.
Во системот, ласер минува низ кристал за да создаде парови фотони. Тие потоа се насочуваат низ минијатурно стаклено коло, каде што нивното движење и меѓусебното мешање се контролираат со микроскопски грејачи. На крајот, детекторите ги мерат излезните состојби на фотоните.
Лансирањето сепак предизвикало делумен дефект: три од шесте детектори престанале да работат. И покрај тоа, тимот успеал да создава, манипулира и открива парови фотони, како и да извршува повеќе програмирани операции. Истражувачите ја забележале и интерференцијата меѓу два фотона, квантен феномен што потврдил дека системот функционира и во суровите услови на вселената.
Технологијата сè уште не обработувала вистински податоци од сателитски сензори. Следниот чекор е директно поврзување на сензорот со процесорот, така што набљудуваните податоци ќе се кодираат во операциите на оптичкото коло. За практична употреба ќе биде потребна и поголема стабилност при долготрајна работа, особено поради постепеното деградирање на компонентите.
Резултатите се објавени како претпечат во arXiv во трудот „In-orbit operation of a programmable quantum photonic processor“.
